Zamek w Liwie

Zabytki, Zamki i Pałace

Zamek w Liwie jest jedynym zamkiem gotyckim na wschód od Warszawy na ogromnym obszarze pomiędzy Mazurami i Lublinem. Zniszczony przez Szwedów w 1656 i 1703 r. W 1782 r. do gotyckiej wieży dobudowany został dwór barkowy - siedziba urzędów Ziemi Liwskiej.

To zestawienie pozostałości gotyckiej twierdzy i budownictwa dworkowego stanowi unikat w skali krajowej.
Zamek murowany powstał na zlecenie księcia Janusz I Starszego. Najstarsze dokumenty pochodzą z okresu 1417-1429 i dotyczą architekta-budowniczego zamku – Niklosa (Mikołaja), który w tym samym czasie pracował również na zamku w Ciechanowie. Budowę zamku kontynuował wnuk Janusza, książę Bolesław IV (wzmianki z 1437 r.). Zamek rozbudowała ok. 1512 r. Anna Mazowiecka, księżna - regentka Mazowsza po śmierci Konrada III Rudego. Od 1526, po śmierci ostatnich książąt mazowieckich: Janusza i Stanisława i wcieleniu Mazowsza do Korony, do 1536 r. zamkiem władała jej córka, księżniczka Anna, ostatnia przedstawicielka dynastii Piastów mazowieckich. Ziemia liwska stanowiła wówczas osobne, rządzone przez nią państewko, wydzielone księżniczce przez króla Zygmunta Starego jako zaopatrzenie do czasu jej zamążpójścia. Księżniczce jednak nie spieszyło się do rozstania z marzeniami o udzielnym księstwie i dopiero po przydługim, dziesięcioletnim narzeczeństwie poślubiła w końcu wojewodę podolskiego Stanisława Odrowąża ze Sprowy, po czym w 1537 r. zwróciła niechętnie Koronie ziemię liwską wraz zamkiem. Nie obyło się bez zbrojnych zajazdów i zaciekłych sporów, w których popierała Annę szlachta mazowiecka przywiązana do rodzimej dynastii.
Dalszą rozbudową warowni kierowała królowa Bona Sforza, która przejęła rządy nad Liwem w 1547 roku. W latach 1656 („potop”) i 1703 (wojna północna) Szwedzi zdobywali i plądrowali zamek, który po drugim najeździe popadł w ruinę. W 1782 roku starosta liwski, Tadeusz Grabianka herbu Leszczyc, zbudował na siedzibę starostwa na fundamentach domu gotyckiego dworek barokowy strawiony następnie przez przypadkowy pożar około połowy XIX wieku.
Podczas II wojny światowej Ernst Gramss, niemiecki starosta powiatu sokołowsko - węgrowskiego zamierzał rozebrać ruiny zamku na cegłę potrzebną do budowy obozu zagłady w Treblince. Zapobiegł temu młody archeolog Otto Warpechowski, który przekonał starostę o krzyżackim rzekomo pochodzeniu zamku i pokierował następnie jego odbudową. Ta błyskotliwa i ryzykowna akcja ocaliła zamek. Warpechowskiego nie dokończył swojego dzieła; zginął jako żołnierz II Armii WP, zastrzelony 5. 02. 1945 r. przez sowieckiego dowódcę jego oddziału. Odbudowę warowni dokończono dopiero w 1961 r., m.in. dzięki lokalnym społecznikom: Janowi Klemowi, Marianowi Jakubikowi i Eugeniuszowi Leszczyńskiemu.
Od 1963 r. istnieje Muzeum Zbrojownia na Zamku w Liwie.

tekst: Roman Postek
Dyrektor Muzeum Zbrojowni na Zamku w Liwie
 
 
 
powered by inmidia